Na początku listopada tradycyjnie wspominamy tych, których nie ma już wśród nas. W Dzień Zaduszny cmentarze w Czechach Środkowych stają się miejscami szczególnej pamięci i zadumy – warto jednak odkrywać je również o innych porach roku.
Wiele z nich pozwala lepiej poznać lokalną historię, tradycje, architekturę i dawne rzemiosło. Leśne cmentarze, wielowiekowe żydowskie nekropolie, rodzinne grobowce arystokratycznych rodów, cmentarze wojskowe i wyjątkowe ossuaria opowiadają historie ludzi i społeczności, które przez stulecia kształtowały ten region. Oto kilka niezwykłych miejsc pamięci, które można odwiedzić w Czechach Środkowych.
Leśne cmentarze: miejsca ciszy i spokoju
W regionie Beroun warto odwiedzić wyjątkowy leśny cmentarz w miejscowości Nový Jáchymov, którego historia sięga pierwszej połowy XIX wieku. Otoczony drzewami, zachwyca przede wszystkim pięknie wykonanymi żeliwnymi nagrobkami i krzyżami.
Historia cmentarza jest ściśle związana z miejscowymi hutami, odlewniami oraz wydobyciem rudy żelaza. Spoczęły tu zarówno ważne osobistości związane z przemysłowym rozwojem miejscowości, jak i mieszkańcy Nového Jáchymova i okolicznych wsi. Wiele zachowanych nagrobków powstało właśnie w tutejszych hutach i odlewniach. Cmentarz jest użytkowany do dziś i można go swobodnie odwiedzać.
Także cmentarz w Třebotovie powstał w lesie, który należał niegdyś do Żydowskiej Gminy Wyznaniowej w Zbraslaviu. Najstarsze czytelne nagrobki pochodzą z 1795 roku. Choć wiele z nich uległo zniszczeniu, a w niektórych przypadkach zachowały się jedynie podstawy, miejsce wciąż przypomina o długiej historii tutejszej społeczności. Można tu również zobaczyć ruiny dawnej kostnicy oraz pozostałości muru cmentarnego.
Zabytkowe cmentarze żydowskie
W Czechach Środkowych znajduje się kilka najstarszych i najcenniejszych historycznie cmentarzy żydowskich w Czechach.
Stary Cmentarz Żydowski w Kolínie należy do najważniejszych zabytków tego typu w kraju. Na powierzchni około jednego hektara znajduje się ponad 2500 nagrobków. Spoczywa tu między innymi syn słynnego rabina Judy Löwa ben Becalela, znanego jako rabin Löw. Pochówki odbywały się tutaj aż do 1887 roku, kiedy powstał Nowy Cmentarz Żydowski na Zálabí. Również tam można zobaczyć wiele interesujących tradycyjnych macew.
Cmentarz żydowski w Brandýsie nad Labem także należy do najstarszych w Czechach. Pierwsze nagrobki pochodzą z okresu po 1568 roku. Jednym z najcenniejszych zabytków jest grobowiec ziemskiego pisarza Menachema Mendla z Záp. Klucz do cmentarza można otrzymać w dawnej synagodze, a poza głównym sezonem – w centrum informacji turystycznej.
Stary Cmentarz Żydowski w Mladéj Boleslavi zalicza się, obok nekropolii w Kolínie i Brandýsie nad Labem, do najcenniejszych zabytków żydowskich w Czechach Środkowych. Najstarszy datowany nagrobek pochodzi z 1604 roku, choć część niedatowanych macew jest prawdopodobnie jeszcze starsza. Na terenie cmentarza stoi również wyjątkowa pod względem architektonicznym kostnica z czasów Pierwszej Republiki Czechosłowackiej, wzniesiona w stylu funkcjonalistycznym – kojarzonym znacznie częściej z willami i budynkami użyteczności publicznej niż z architekturą cmentarną.
Od niewielkich kaplic po monumentalne rodzinne grobowce
Wyjątkową architekturę sepulkralną można podziwiać również w Svatým Janu pod Skalou, gdzie na miejscowym cmentarzu stoi neogotycka kaplica św. Maksymiliana. Wzniesiono ją w 1849 roku jako rodzinny grobowiec dr. Maksymiliana Bergera, ówczesnego właściciela tutejszego majątku. Dziś kaplica jest również charakterystycznym zabytkiem kultury – pojawiała się w filmach, a jej wnętrza służą także jako przestrzeń wystaw i innych wydarzeń kulturalnych.
Równie imponujący jest grobowiec rodziny Ringhofferów w Kamenicach niedaleko Pragi. Monumentalną budowlę zdobi wykonana z brązu scena Ukrzyżowania Chrystusa zaprojektowana przez wybitnego czeskiego rzeźbiarza Josefa Václava Myslbeka.
Podążając zielonym szlakiem turystycznym na południowy wschód od niewielkiej miejscowości Schořov w regionie Kutná Hora, można dotrzeć do wczesnobarokowej kaplicy Najświętszej Marii Panny. Ośmioboczna budowla o kształcie latarni została ufundowana przez Marie Barborę z rodu Pöttingów według wzorów hiszpańskich. Później stała się rodzinnym grobowcem Pöttingów.
Na cmentarzu w Lánach znajduje się objęty ochroną zabytkową grób Tomáša Garrigue Masaryka, pierwszego prezydenta Czechosłowacji.
W Czechach Środkowych można znaleźć również wiele innych niezwykłych rodzinnych grobowców. Warto zobaczyć grobowiec rodziny Leitenbergerów na zboczu nad rzeką Izerą w Josefově Dole, miejsce spoczynku przemysłowca Čeňka Daňka w Postupicach czy dostępną dla zwiedzających podziemną kryptę rodziny Fürstenbergów w parku leśnym niedaleko zamku Nižbor.
Kaplica grobowa znajduje się także na terenie pałacu Liblice, gdzie spoczywa trzydziestu przedstawicieli rodu Thun-Hohenstein. Lobkowiczowie wznieśli swój rodzinny grobowiec w Hořínie – kompleks obejmuje kaplicę Najświętszego Imienia Jezus oraz przylegający do niej cmentarz z końca XIX wieku. Ród Kinskich spoczywa natomiast w Budenicach. Do ich grobowca prowadzi barokowa aleja kasztanowa łącząca pałac Zlonice z pałacem Budenice w miejscowości Budeničky.
Milovice: międzynarodowy cmentarz wojskowy
Na cmentarzu wojskowym w Milovicach spoczywa ponad 6000 jeńców wojennych, którzy podczas I wojny światowej przeszli przez tutejszy obóz jeniecki.
Cmentarz ma charakter międzynarodowy, wielowyznaniowy i wielonarodowy. Pochowano tu ludzi różnych narodowości i wyznań. Najliczniejszą grupę stanowią Włosi – spoczywa ich tutaj ponad 5000. Z tego powodu miejsce bywa również określane jako Cmentarz Włoski.
Każdego roku na początku listopada odbywa się tutaj uroczystość upamiętniająca z udziałem przedstawicieli Ambasady Republiki Włoskiej w Pradze oraz innych gości. Cmentarz pozostaje ważnym miejscem pamięci i świadectwem ludzkich losów związanych z wydarzeniami I wojny światowej.
Ossuaria i idea memento mori
Memento mori – pamiętaj o przemijaniu. Ta wielowiekowa idea stanowi również istotę słynnego na całym świecie Ossuarium w Sedlcu w Kutnej Horze.
Ossuarium znajduje się pod cmentarnym kościołem Wszystkich Świętych, który niegdyś należał do klasztoru cystersów w Sedlcu. Spoczywają tu szczątki dziesiątek tysięcy ludzi. Z czasem kości zostały ułożone w niezwykle kunsztowne kompozycje, między innymi piramidy oraz słynny żyrandol. Mimo wyjątkowej formy artystycznej jest to przede wszystkim miejsce pamięci i refleksji.
Kolejne niezwykłe barokowe ossuarium znajduje się w Kolínie, na terenie dawnego głównego cmentarza miejskiego, w pobliżu kościoła św. Bartłomieja. Wraz z ossuarium w Sedlcu należy do najważniejszych zabytków tego rodzaju w Czechach. Oba miejsca skłaniają do refleksji nad przemijaniem ludzkiego życia.
W Mělníku kolejne dostępne dla zwiedzających ossuarium znajduje się pod prezbiterium kościoła św. Piotra i Pawła. Jego obecną formę nadano po badaniach naukowych prowadzonych przez profesora Jindřicha Matiegkę, jednego z twórców czechosłowackiej antropologii. Kości i czaszki ułożono między innymi w kształt kotwicy, krzyża i serca – symboli nadziei, wiary i miłości.
Ludzkie szczątki znajdują się również w barokowym ossuarium w Žehuni, które stanowi część miejscowego kościoła św. Gotarda i pochodzi z drugiej połowy XVIII wieku.
Miejsca, które opowiadają historię regionu
Cmentarze, grobowce i ossuaria być może nie są pierwszymi miejscami, które przychodzą na myśl podczas planowania wycieczki. Pozwalają jednak spojrzeć na historię regionu z zupełnie innej, niezwykle interesującej perspektywy.
Przechowują pamięć o lokalnych społecznościach, rodach arystokratycznych, przemysłowcach, żołnierzach i zwykłych mieszkańcach. Jednocześnie prezentują architekturę, rzeźbę i kunszt rzemieślniczy różnych epok. Warto odwiedzać je bez pośpiechu i z szacunkiem należnym miejscom pamięci – dzięki temu można odkryć spokojniejszą, mniej oczywistą warstwę historii Czech Środkowych.
Warte zwiedzenia
Katedra w Sedlcu
Katedra Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny i św. Jana Chrzciciela w Sedlcu koło Kutnej Hory jest wpisana na listę UNESCO. To jedna z najstarszych katedr Europy Środkowej. Warto ją odwiedzić.
Eksploruj
Kolín
Już z pieśni ludowych można wywnioskować, że Kolín otoczony jest płaskim krajobrazem. Z wieży widokowej Vodárna można zobaczyć gotycką katedrę i rozległe otoczenie tego królewskiego miasta.
Eksploruj
Miejsce pielgrzymkowe Tetín
Początki wsi Tetín sięgają do X wieku. Słynie ona z ponadprzeciętnej liczby kościołów i pobytu księżnej Ludmiły. Otaczająca przyroda i widoki na rzekę Berounka nie schodzą na dalszy plan.
Eksploruj
Muzeum Regionalne w Mělníku
Piwnica z kameralną wystawą win i degustacją czeskich win, wystawą historycznych wózków dziecięcych oraz wnętrzem klasztoru kapucynów wzbogaconym o malowidła ścienne.
Eksploruj
Ossuarium Sedlec
Tajemnicze miejsce, które z szacunkiem przypomina nam, że nikt nie jest nieśmiertelny. W podziemnej kaplicy kościoła cmentarnego w Sedlcu koło Kutné Hory znajduje się drugie co do wielkości ossuarium w kraju.
Eksploruj